Họ không phải là nông dân theo cách hiểu thông thường, họ là công nhân nông nghiệp vì lao động hoàn toàn bằng các phương tiện cơ giới hóa. Khi cần thu hoạch cà chua hay các sản phẩm không sử dụng được máy móc người ta thuê lao động từ nước Mexico láng giềng. Tôi đã sang thăm Mexico và nhiều người nói với tôi là chỉ cần đi làm thuê một vụ thu hoạch ở Mỹ cũng đủ sống cả năm rồi (!). Nước Mỹ có khoảng 2,1 triệu trang trại (farm), với diện tích bình quân mỗi trang trại là 446 acres (1 acre= 0,4ha).

Các trang trại chiếm mật độ cao ở một số bang ở vùng Trung Tây nước Mỹ (ví dụ ở Texas là 230 nghìn trang trại, Montana- 105 nghìn, Indiana- 88,6 nghìn, Kentucky- 84,0 nghìn…).Đất đai ở vùng Trung Tây nước Mỹ thuộc loại màu mỡ nhất thế giới Tỷ lệ (%) ruộng đất trong các trang trại ở các vùng khác nhau được trình bày trong hình sau đây. Đối với toàn nước Mỹ thì diện tích đất trồng trọt chỉ chiếm có 18,01% đất đai , trong đó diện tích trồng trọt thường xuyên chỉ chiếm có 0,21% đất đai (!). Nước Mỹ rất rộng lớn (9 161 923 km2 đất đai- không kể diện tích nước). Chính nhờ cơ giới hóa triệt để nên sản lượng nông nghiệp của Mỹ là rất lớn tuy với số lao động không nhiều. Lấy số liệu năm 2010 làm ví dụ , tổng kim ngạch xuất khẩu là 1289 tỷ USD và tuy tỷ lệ nông sản phẩm xuất khẩu chỉ chiếm 9,2% cũng đã là 118,58 tỷ USD .(chủ yếu là ngô, đậu tương, hoa quả…). Lương thực được sản xuất ra rất an toàn, có chất lượng cao, phong phú và giá cả phải chăng.

Nền nông nghiệp Mỹ cũng đạt được sự dồi dào và đa dạng nhất trên thế giới. Có khoảng 7% số trang trại thu được bình quân tới từ 250 000 USD trở lên. Sản lượng các nông sản phẩm chính của Mỹ (2006) là Ngô- 10,5 tỷ bu (1 bushel =khoảng 22-27kg, tùy loại nông sản); Yến mạch- 93,7 triệu bu; Lúa mạch- 180 triệu bu; Lúa miến-277,5 triệu bu; Tiểu mạch- 1,8 tỷ bu; lúa mạch đen- 7,2 triệu bu; bông- 20,9 triệu b (1 bale= 217,7kg); thuốc lá- 726 triệu lb (1lb =0,4536kg); lạc- 3,5 tỷ lb; đậu tương-3,2 tỷ lb; khoai tây- 434,7 cwt (1cwt= 45,36kg); khoai lang- 16,4 triệu cwt; lúa- 193,7 cwt; mía- 29,5 triệu tấn, củ cải đường-33,8 triệu tấn; táo- 5 triệu tấn; nho- 6,3 triệu tấn; đào- 1 triệu tấn; bò- 96,7 triệu con (trong đó có 9,1 triệu bò sữa); cừu- 6,2 triệu con; lợn- 62,1 triệu con…

Trong cây trồng thì chiếm tỷ lệ cao nhất là ngô, đậu tương, tiểu mạch, bông…Mặc dù nông nghiệp ở Mỹ chỉ chiếm một phần nhỏ trong GDP nhưng các trang trại vẫn duy trì được sức mạnh kinh tế và chính trị của mình. Ngay từ năm 2002, giá trị thị trường của sản lượng nông nghiệp Mỹ đã đạt hơn 200 tỷ đô-la, bao gồm 45 tỷ đô-la từ thịt gia súc và da bò; gần 40 tỷ đô-la từ các loại hạt như ngô, lúa mì và các loại hạt dầu như đậu nành; gần 24 tỷ đô-la từ gia cầm và trứng; 20 tỷ đô-la từ sữa và các sản phẩm bơ sữa và 12 tỷ đô-la từ cừu và lợn. Mặc dù trên khắp nước Mỹ có hơn 2 triệu trang trại nhưng chỉ có rất ít tập đoàn trang trại lớn thống trị thị trường – 1,6% các trang trại trong năm 2002 nhưng chiếm một nửa tổng giá trị sản phẩm.Tuy Mỹ thường trong tình trạng thâm hụt thương mại nhưng lại thặng dư trong thương mại nông sản. Năm 2007, các trang trại Mỹ xuất khẩu 78 tỷ đô-la, trong đó, phần lớn nhất được xuất sang các nước Châu Á, mặc dù Canada và Mêhicô là hai thị trường có đóng góp lớn nhất trong sự tăng trưởng mới đây của xuất khẩu nông sản. Khoảng ¼ sản lượng đầu ra của các nông trại Mỹ được xuất khẩu.

Một chính sách quan trọng của Chính phủ Mỹ là trợ cấp của Chính phủ cho nông nghiệp. Năm 2006 Chính phủ đã trợ cấp tới 25 tỷ USD để hỗ trợ về thu nhập, bảo lãnh giá cả hoặc giống cây trồng cho nhà nông. Chính nhờ trợ cấp của Chính phủ mà nhiều trang trại ở Mỹ đã chuyển đổi từ mô hình trang trại gia đình quy mô nhỏ sang tập đoàn nông nghiệp trang bị công nghiệp hóa ở mức hiện đại. Riêng 25 000 người trồng bông ở Mỹ mỗi năm đã nhận được tiền trợ cấp từ Chính phủ lên đến 2,5-3 tỷ USD (!) Đứng trước cánh đồng trồng cà chua ở Mỹ tôi thậm chí không nhìn thấy đất (!) vì toàn bộ diện tích đất được phủ kín bằng màng chất dẻo (để tránh bay hơi nước). Cây cà chua mọc lên từ các lỗ khoét nhỏ, cao đến đâu lại được che tiếp bằng màng chất dẻo (để lọc ánh sáng có hại và phòng tránh sâu bệnh). Tôi cũng không nhìn thấy mương máng vì nước hòa phân bón được nhỏ giọt vào từng gốc cà chua bằng những ống chất dẻo rất nhỏ (để tiết kiệm nước và phân bón). Người nông dân lái máy kéo ngồi trong cabin có lắp điều hòa nhiệt độ (!) và hầu như mọi hoạt động trên đồng ruộng đều đã được cơ giới hóa.

Công nghệ sinh học đã có đất phát triển nhanh chóng ở Mỹ. Bên cạnh việc cải tiến về phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thì Mỹ là nước đã đi đầu trong số 23 nước trên thế giới triển khai rộng lớn cây trồng chuyển gen (GMC-genetically modified culture). Dân số thế giới đã tăng lên quá 6 tỷ người và dự kiến sẽ lên tới 8 tỷ người vào năm 2025, và 10 tỷ người vào năm 2050. Kỹ thuật tạo giống cổ điển kiểu “cách mạng xanh” của thập niên 60 thế kỷ XX đã không còn có khả năng tăng năng suất cao như trước (75%), mà chỉ còn khoảng 1,5% mỗi năm. Trong khi đấy, kỹ thuật chuyển đổi gen đã cho thấy có khả năng tạo một bước nhảy vọt, không những trong việc tăng năng suất và chất lượng cây trồng ( năng suất cao, chống lại sâu bệnh, chống chịu với khí hậu nóng hay lạnh, chống chịu với nồng độ cao của thuốc trừ cỏ , kéo dài thời gian bảo quản…) mà còn cải thiện được môi trường (giảm lượng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, giảm lượng phân bón hóa học…) và bảo vệ sức khoẻ của nông dân (ít tiếp cận với hoá chất) và người tiêu thụ (thức ăn không có tồn dư hoá chất, kim loại nặng, vi sinh vật… vượt ngưỡng cho phép.

Trong khoảng thời gian 1996-2005 cây trồng chuyển gen đã được triển khai trên một diện tích rất rộng lớn – khoảng 900 000 km2, trong đó có tới 55% là ở Mỹ. Diện tích cây trồng chuyển gen đến năm 2007 đã tăng lên đến 114,3 triệu ha. Riêng Mỹ diện tích cây GMC năm 2007 đã là 57,7 triệu ha. Việc trồng cây biến đổi gen (GMC) tăng lên rõ rệt trên toàn cầu trong năm 2009. So với năm 2008, diện tích giao trồng GMC đã tăng 9 triệu ha trong tổng số 134 triệu ha. Sự tăng trưởng này đạt 3% ở các nước công nghiệp (2 triệu ha) và 13% ở các quốc gia đang phát triển (7 triệu ha) Nông dân nhiều nước đã trồng các cây chuyển gen mang nhiều đặc tính (stacked traits), vì vậy nếu tính diện tích cây trồng chuyển gen theo đặc tính thì tăng thêm 22% , nghĩa là đạt diện tích 22%. Đã có tới 12 triệu nông dân trên thế giới tham gia vào việc trồng cây chuyển gen, trong số này có tới 90% là những nông dân nghèo thuộc các nước đang phát triển (khoảng 11 triệu người).

Trong 11 năm từ 1996 đến 2006 cây trồng chuyển gen đã làm tăng thêm thu nhập tới 33,8 tỷ USD (trong đó riêng Mỹ là 15,8 tỷ USD). Giống đu đủ Hawaii (Mỹ) đề kháng với virut gây bệnh khảm lá nên cho nhiều quả với chất lượng cao đã được trồng rộng rãi ở Mỹ.Cải dầu (Canola) chuyển gen có tính đề kháng cao với thuốc trừ cỏ glyphosate hay glufosinate được trồng rộng rãi ở Mỹ.Củ cải đường kháng thuốc trừ cỏ glyphosate hay glufosinate đã được trồng rộng rãi ở Mỹ. Các quốc gia phát triển GMC lớn nhất là Mỹ (64 triệu ha), Brazil (21.4 triệu ha), Argentina (21,3 triệu ha), Ấn Độ (8,4 triệu ha) và Canada (8,2 triệu ha)…

Theo thống kê năm 2010 thì tại Mỹ diện tích trồng cây chuyển đổi gen là rất lớn: đậu tương HT (đề kháng với thuốc trừ cỏ) chiếm tới 93% diện tích; bông HT- 78%; bông Bt (chống sâu hại)- 73%; ngô Bt- 63%; ngô HT- 70%. Các Công ty Công nghệ sinh học ở Mỹ đang phấn đấu biến cây trồng chuyển gen (GMC) ngoài chuyện kháng thuốc trừ cỏ, chống chịu sâu bệnh còn hướng tới nhiều mục tiêu khác (kháng mặn, chịu hạn, chịu lạnh, kháng nấm, kháng vi khuẩn, kháng virut, tăng giá trị dinh dưỡng, kéo dài thời gian bảo quản. Ngoài ra cây trồng chuyển gen còn được sử dụng như những nồi phản ứng sinh học (bioreactors) vì mang các gen sản sinh kháng nguyên thay cho vacxin hoặc các protein có tác dụng chữa nhiều bệnh hiểm nghèo.

Một phần sản phẩm nông nghiệp được sử dụng làm nguồn carbon để nuôi cấy ở quy mô công nghiệp các vi sinh vật mang gen tái tổ hợp nhằm sản xuất ra hàng loạt các sản phẩm quýy giá phục vụ cho chản đoán và điều trị trên 200 loại bệnh tật khác nhau. Nổi bật nhất là các sinh dược phẩm (biopharmaceuticals). Đó là insulin, kích tố sinh trưởng người (HGH), nhân tố tương quan dến kích tố sinh trưởng (GHRF),interferon (IFFNα, IFNβ, IFNγ ) lymphokine, interleukin-2, interleukine-3,nhân tố kích hoạt đại thực bào (MAF), nhân tố sinh trưởng tế bào-B (B-cell GF), streptokinase, urokinase, nhân tố kích hoạt plasmonogen mô, thymosis, albumin, nhân tố máu (BF) eythropoietin, thrombopoietin, nhân tố kích thích tạo tập đoàn (CSF, G-CSF), kích tố giải phóng gonadotropin (GnRH), ganodotropin kỳ mãn kinh (MGn), calcitonin, nhân tố sinh trưởng biểu bì (EGF), nhân tố hoại tử khối u (TNF), α-11 antitrypsin, atrial natriuetic peptide, kháng thể đơn dòng (MABs), gene chip, các loại vaccine, kháng sinh ,aminoacid thế hệ mới…

Mỹ hiện có tới khoảng 1000 Công ty Công nghệ sinh học và riêng 8 tháng đầu năm 2008 đã thu về tới 360 tỷ USD (!) Một đất nước đông tới 313,232 triệu dân, nông nghiệp chỉ chiếm 1,1% trong cơ cấu GDP, tỷ lệ lao động nông nghiệp chỉ chiếm 0,7% lực lượng lao động cả nước (2010) nhưng lại là nước xuất khẩu nhiều nông sản phẩm, là nước dẫn đầu về các sản phẩm Công nghệ sinh học hiện đại và bình quân thu nhập đầu người (GDP/PPP) hiện là 47 200 USD. Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và nông dân ở Mỹ rất đáng được coi là một mô hình đáng để chúng ta nghiên cứu và tham khảo.

Việc áp dụng công nghệ hiện đại tối đa vào công việc đồng áng khiến năng suất lao động của người nông dân Mỹ cao gấp nhiều lần nông dân ở những nước đang phát triển trên thế giới. Nhưng ngay cả khi chính phủ khuyến khích việc áp dụng công nghệ trong nông nghiệp, nhiều người tiêu dùng lại có xu hướng sử dụng các sản phẩm nông nghiệp “sạch” (organic) thay vì dùng các sản phẩm có sử dụng hóa chất và công nghệ sinh học trong quá trình canh tác. PV SGTT tìm hiểu về hai xu hướng sản xuất nông nghiệp ở Mỹ hiện nay.

Nông dân hiện đại ở Iowa

Gia đình nhà Kenneth Lund ở Iowa là một gia đình nông dân điển hình ở nước Mỹ. Ông Kenneth Lund cùng vợ và con trai Bryce canh tác trên khoảng đất rộng mênh mông, khoảng 1.400 hecta, nơi ông chỉ trồng hai loại hoa màu chính: bắp và đậu nành. Đây cũng chính là hai loại hoa màu chủ yếu của nền nông nghiệp Mỹ. Thật khó có thể hình dung làm sao một gia đình ba người có thể làm hết việc trên diện tích lớn đủ cho cả một tập đoàn canh tác ở Việt Nam. Nhưng ở Iowa, một trong những tiểu bang nông nghiệp chính của Mỹ, đây là việc rất đỗi bình thường.

Gia đình nhà Kenneth Lund ở Iowa Ảnh: L.A

Nhà Lund sử dụng hoàn toàn các loại máy móc hiện đại trong công việc đồng áng: từ máy cày, máy gieo hạt, đến máy gặt, đập, sấy… Công việc chính của cả ba vợ chồng con cái nhà ông Lund là vận hành các loại máy móc này, tổng giá trị máy móc lên tới gần 1 triệu đô la Mỹ. Gia đình ông mua máy móc qua các chương trình vay vốn của ngân hàng và đổi máy móc mới với hãng sản xuất. Giống cây bắp và đậu nành thì mua từ các công ty cung cấp hạt giống sử dụng công nghệ sinh học, trong đó có cả hạt giống biến đổi gen (GMO).

Ông Lund cảm thấy hoàn toàn hài lòng với việc áp dụng công nghệ hiện đại vào công việc đồng áng của mình. Ông Lund tâm sự: “Nó giúp chất lượng hoa màu tăng cao mà tôi lại không phải bỏ phân bón, hoá chất vào đồng ruộng. Mặc dù vậy, chi phí hạt giống cũng khá cao.”

Theo bà Cindy Smith, cố vấn tối cao của bộ Nông nghiệp Mỹ, có ba hình thức sản xuất nông nghiệp phổ biến ở Mỹ hiện nay: GE – sử dụng công nghệ biến đổi gen; non-GE – sử dụng các công nghệ hiện đại khác ngoại trừ biến đổi gen; và organic – nông nghiệp sạch, không sử dụng công nghệ biến đổi gen và cũng không dùng đến hoá chất trong sản xuất nông nghiệp.

Nông trại sạch ở Maryland

Xu hướng nông nghiệp sạch (organic) ở Mỹ đang ngày một tăng, với giá trị sản phẩm nông nghiệp sạch lên đến khoảng 2,5 tỷ USD, và theo một số thống kê không chính thức, chiếm khoảng 8% trong tổng sản xuất nông nghiệp Mỹ. Gia đình nhà ông Drew Norman, nông dân ở bang Maryland, nằm trong sản xuất 8% sản phẩm sạch.

Ẩn mình trong một khu rừng phong cảnh hữu tình ở phía đông bắc Maryland là trang trại One Straw Farm của gia đình nhà ông Norman. Ông Norman và vợ chung thuỷ với mô hình nông nghiệp sạch từ 30 năm nay: trên mảnh đất vài trăm hecta, ông trồng các loại rau củ, cây ăn trái theo mô hình nông nghiệp hoàn toàn không có sự can thiệp của công nghệ biến đổi gen hay các loại phân bón, thuốc trừ sâu từ hoá chất.

Điều này có nghĩa là công nghiệp đồng áng vất vả hơn so với nhà Lund ở Iowa: ông Norman tuyển dụng một đội ngũ khoảng 30 người, chủ yếu là người nhập cư từ Mexico, giúp ông từ chăm sóc hoa màu, đến thu hoạch và chuyển giao sản phẩm đến người dùng. Mỗi năm ông thu về trên 1 triệu USD doanh thu, sau khi trừ mọi chi phí, vợ chồng ông cũng lời trên 100 ngàn USD. Ông Norman phản đối việc can thiệp sinh học cũng như sử dụng hoá chất trong nông nghiệp vì ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh thái của môi trường và làm biến đổi chất lượng đất.

Những cuộc tranh cãi này chưa có lời giải, và chính phủ Mỹ vẫn thiên về việc khuyến khích áp dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp. Mặc dù vậy, theo bà Norman, đa số khách hàng đang sử dụng sản phẩm của One Straw Farm là những người trí thức nhiều tiền. Xu hướng sử dụng sản phẩm organic trong giới có tiền ở nước Mỹ khiến cho những nông dân sản xuất organic như nhà Norman đang làm ăn có lời.

Lan Anh

Đó là những khuyến nghị của các doanh nhân lĩnh vực nông nghiệp Mỹ, đã từng sản xuất kinh doanh nông sản ở Mỹ, và hiện công ty của họ đang kinh doanh tại Việt Nam. Các khuyến nghị này được đưa ra tại Hội thảo Phong cách kinh doanh của người Mỹ, chủ đề “Kinh doanh nông nghiệp” do Trung tâm Hoa Kỳ (Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam) tổ chức hôm 3.12 tại Hà Nội. Hội thảo được dẫn dắt bởi bà Jeanne Bailey – Tham tán nông nghiệp, Đại sứ quán Hoa Kỳ.

Lưu ý hai mặt của cạnh tranh

“Cách đây 40 năm trước, các cửa hàng, siêu thị Mỹ không có nhiều mặt hàng nông sản để lựa chọn như hiện nay. Khi lần đầu tiên đến Việt Nam năm 1991, tôi cũng thấy điều tương tự. Thật khó tìm được một mặt hàng ưng ý ở chợ… – ông Bob Allen – doanh nhân đến từ Công ty Golden Garden (chi nhánh Việt Nam) cho biết – Nhưng hiện nay, nước Mỹ là một thị trường nông sản vào loại phong phú nhất thế giới, với rất nhiều chủng loại rau, thịt… trong siêu thị. Đầu tư phát triển nông nghiệp không chỉ đem lại hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập, mà còn góp phần cân bằng dân số nông thôn – thành thị, hạn chế di cư ồ ạt ra thành phố, đồng nghĩa với việc giảm sức ép các vấn đề xã hội mà nhà nước phải giải quyết”.

Việt Nam cũng đã có rất nhiều rau quả hấp dẫn. Bắt đầu làm trang trại nông nghiệp tại Đà Lạt từ năm 1994 theo nguyên tắc sản xuất an toàn và không dư lượng thuốc trừ sâu. Bốn năm sau, ông đã mở 3 cửa hàng nông sản thực phẩm tươi sống ở TP. Hồ Chí Minh với tên gọi VeGGy’s, và cửa hàng thứ tư ở Hà Nội.

Ông Bob Allen

Theo ông Bob, sự đa dạng hàng hóa nông sản, cùng với chất lượng nông sản được cải thiện, tất cả do cạnh tranh mang lại. Những sản phẩm tốt, những sáng tạo mới sẽ có đất sử dụng. Cần tiếp tục xu hướng này. Tuy nhiên, Bob Allen cũng lưu ý: Không phải cứ cạnh tranh là hoàn toàn tốt, cạnh tranh cũng mang những bất lợi, khi những chuỗi siêu thị bán lẻ phát triển thành những “đại gia” hay “ông lớn” quá lớn, bao trùm thị trường, thì sẽ bắt đầu hạn chế sự cạnh tranh của những đầu mối nhỏ hơn, từ đó hạn chế sự lựa chọn của người tiêu dùng.

Ông Bruce W. Blakeman

Đồng ý với nhận định này, ông Bruce W.Blakeman, Phó chủ tịch Tập đoàn Cargill khu vực châu Á – Thái Bình Dương) bổ sung: Việt Nam cần tiếp tục đổi mới, đầu tư cho hạ tầng cơ sở, đường giao thông để giảm giá thành vận chuyển nông sản, rút ngắn thời gian vận chuyển, hạn chế sự hư hỏng, xuống cấp của nông sản cũng đồng nghĩa với việc gia tăng sức cạnh tranh của nông sản, có lợi cho cả nhà sản xuất, khâu phân phối và khách hàng. Nhà nước khó có thể làm hết toàn bộ, vì vậy nên tiếp tục cơ chế mở cho nông dân, doanh nghiệp tham gia xây dựng cơ sở hạ tầng, bến bãi, kho chứa…

Cần giúp các trang trại nhỏ mạnh lên

Bắt đầu bằng một ví dụ từ nước Mỹ, ông Anderew Stephens – cố vấn cao cấp về luật thương mại của tổ chức USAID STAR – chương trình Việt Nam cho biết: Chính phủ Mỹ trợ cấp khá nhiều cho các trang trại nông nghiệp, cỡ 20 tỷ USD/năm. Phần lớn số tiền này được phân bổ cho những trang trại lớn, hiệu quả sản xuất có khi không cao. Các trang trại nhỏ chỉ được hỗ trợ rất ít. Theo chuyên gia này, điều đó là không công bằng, vì hạn chế cơ hội cạnh tranh và nâng cao thu nhập của các nông trại nhỏ hơn.

Ông Andrew Stephens

USAID STAR là Dự án Hỗ trợ thi hành pháp luật về Hội nhập kinh tế (do Cơ quan hỗ trợ phát triển quốc tế Hoa Kỳ tài trợ). Liên hệ đến Việt Nam, ông Anderew Stephens khuyến nghị: Việt Nam đang khuyến khích phát triển kinh tế trang trại, tôi nghĩ thay vì hỗ trợ nhiều cho trang trại lớn (canh tác trên hàng trăm đến hàng nghìn ha), thì nên quan tâm nhiều đến hỗ trợ các trang trại nhỏ, gia trại để họ gia tăng quy mô sản xuất, tích tụ đất đai chí ít là từ 10-30ha/trang trại.

Đồng thời Việt Nam nên đa dạng hơn về các giống cây trồng. Nếu chỉ tập trung vào cây lúa thôi, dù lúa là quan trọng cho an ninh lương thực, có nhiều yếu tố thổ nhưỡng thuận lợi để phát triển, nhưng không mang lại giá trị gia tăng cao. Thanh niên nông thôn sẽ tìm về thành thị, vào các nhà máy, hưởng lương dù chỉ 40-50 USD/tháng (khoảng 1 triệu đồng). Nông thôn sẽ thiếu nhân lực trầm trọng. Đây là điều mà cả Mỹ và Nhật Bản từng gặp phải trong quá khứ. Việt Nam đi sau, có thể hạn chế, tránh điều này.

Cải thiện quy trình, thay vì chăm chăm khâu cuối

Về khâu đảm bảo vệ sinh an toàn cho nông sản, ông Bob Allen khuyến cáo: Không nên thổi phồng quá mức sự lo ngại về an toàn nông sản dẫn tới các quyết định tiêu cực như tẩy chay, cấm nhập khẩu các sản phẩm sạch, tạo nên những rào cản không cần thiết.

Thay vào đó, nên chú ý cải thiện các quy trình sản xuất, chế biến. Nếu chỉ chăm chăm kiểm định sản phẩm cuối cùng để xác định an toàn sẽ là không tưởng. Việt Nam nên chú trọng đào tạo nhiều hơn nữa đội ngũ thanh tra nông nghiệp – mang lại sự chắc chắn hơn cho người tiêu dùng. Tán thành ý kiến này, ông Andrew đưa ra một ví dụ sinh động: Tôi đã đến thăm một cơ sở giết mổ gia súc công nghiệp ở Việt Nam, nơi đó sạch như lau, rất đáng khen. Nhưng khi ra đường, tôi thấy những chiếc xe máy chở 3-4 con lợn (đã giết thịt) chồng lên nhau, thịt quết xuống cả mặt đường. Vậy thì sạch trong giết mổ không còn nhiều ý nghĩa.

Thành phố Hà Nội đã từng cấm chở thịt kiểu này, bằng cách cấp cho người vận chuyển thùng chở thịt, nhưng không có nhiều chuyển biến. Đây là thói quen khó sửa, nhưng sẽ phải thay đổi theo thời gian. Chính quyền cần kiên trì các giải pháp thực tế để thay đổi những điều này.

Hoàng Sơn